Cây quất

Quất (miền Bắc có nơi gọi là tắc, Tây Nam Bộ gọi là hạnh, tên khoa học: Citrus japonica ‘Japonica’, đồng nghĩa: Fortunella japonica); là một giống cây kim quất và hay được trồng nhất trong các giống kim quất.

Quất là loài cây thường xanh, có thể làm cây trồng trong nhà. Cây quất hay được trồng làm cây cảnh, thậm chí làm bonsai. Hoa thường đơn độc, nở xòe 5 cánh màu trắng tươi, rất thơm. Quả dần từ màu xanh sang màu cam hoặc vàng cam khi chín; quả có nhiều hạt, nhiều múi, vị chua. Vỏ quất có mùi tinh dầu thơm.

ỞTrung Quốc và Việt Nam, cây quất ra trái hay được trưng bày vào dịp Tết vì người ta cho rằng quất là biểu tượng của may mắn. Chọn quất cho nhà năm mới phải chọn cây cân đối đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về dáng, quả, lá, cả nụ và hoa đều phải đẹp. những yếu tố đó sẽ tạo nên một cây quất (tắc) đầy ý nghĩa và giá trị cả về cảnh quan lẫn phong thủy. Tuy nhiên, khi chọn quất cần chọn cây ra quả vừa phải, có cả quả xanh và ương như vậy nó sẽ mang ý nghĩa của gia đình hạnh phúc.

quat-2

Chăm sóc cây quất sau tết

1.Chuẩn bị đất để thay chậu cây quất kiểng

Tùy theo kích thước cây quất kiểng mà ta chọn chậu to hay nhỏ cho phù hợp, nếu nhà có đất vườn có thể trồng thẳng xuống đất. Cây quất là cây ưa sáng, thích đất tơi xốp, thoát nước, trong thành phần đất dùng để thay chậu cây quất cần một ít đất pha cát và phân hữu cơ hoai mục.

2. Cách chăm sóc cây quất kiểng
Cây quất kiểng sau một thời gian vô chậu, trong năm cây có thể nở hoa 3-4 lần. Để cây quất  kiểng trong chậu cho nhiều quả, cần chú ý những vấn đề sau :

– Tỉa thưa hợp lý:
Sau Tết, nhiệt độ lên cao, cây quất mọc nhanh, phải tiến hành tỉa thưa, chọn 3-4 cành chính để lại, còn lại cần phải tỉa bớt. Khoảng 2 tháng sau cành mới mọc đồng loạt, để khống chế việc cành mọc quá nhanh, ta tỉa cành lần thứ 2. Về sau cành mới mọc 8-10 lá thì hái ngọn, cho đến kỳ ra hoa kết quả.

– Bón phân, tưới nước hợp lý
Sau mỗi lần tỉa cành phải bón phân hữu cơ ( phân xanh, phân cá, phân chuồng hoai mục), sau đó cứ 10 ngày bón bổ sung một lần, bón đủ phân, cây quất ra nhiều ngọn. Khi hái cành non, phải bón phân NPK có tỉ lệ P cao để xúc tiến hình thành hoa.
Việc tưới nước ảnh hưởng nhiều đến việc phân hóa chồi hoa, sang thời kỳ cây quất bắt đầu ra hoa, ta cần để cây “khô hạn” tạm thời, chỉ để lá hơi héo, nhưng không được để cây quá héo, sáng sớm và chiều tối nên tưới một ít. Khi chồi chính chuẩn bị phình lên, xanh đến trắng, là lúc sự phân hóa chồi đỉnh đã hoàn thành, lúc này cần khôi phục việc tưới nước, bón phân, không lâu sau chúng sẽ ra hoa.

quat-1

– Giữ hoa và quả
Cây quất thường có hiện tượng rụng hoa, rụng quả. Nếu kỳ ra hoa, bón không đủ phân, không đủ nắng, hoặc gặp mưa bão cây quất dễ bị rụng hoa quả.
Khi cây quất ra hoa, nên để hoa thưa vừa phải để tiết kiệm dinh dưỡng, Khi quả hình thành, nên phun phân bón qua lá kết hợp với bón gốc để bảo vệ quả. Nên hái bỏ bớt quả, mỗi cành chỉ nên để 2-3 quả. Trong cùng nách lá có đến 2-3 quả non, chỉ để một quả. Bằng việc khống chế hoa quả, cây quất chúng ta có đủ dinh dưỡng để cho nhiều đợt quả trong năm.

 

Vị thuốc từ cây quất:

Theo Đông y, trái quất vị chua ngọt, tính ấm, có tác dụng chữa ho do phong hàn, các bệnh đường tiêu hoá (đầy tức vùng thượng vị, đau dạ dày, nôn mửa, chán ăn), đau bụng hoặc sa dạ con sau sinh… Các bộ phận khác của cây quất như lá, rễ, hạt cũng được dùng làm thuốc. Lá quất vị cay đắng, tính lạnh, có tác dụng thư can (điều hoà, cải thiện chức năng gan), khai vị khí (kích thích tiêu hoá), thông phế khí, chống nôn, nấc, tiêu hạch…

Sau đây là một số ứng dụng cụ thể:

Đau họng, miệng khô, răng đau, lưỡi tê: Trái quất 500 g thái thành lát, phơi khô, cho vào lọ cùng 250 g chè xanh, đậy kín, để trong 1 tháng. Mỗi ngày dùng 25 g nước cốt hoà với nước ấm, chia 2-3 lần uống trong ngày. Bài thuốc này còn có tác dụng giải rượu.

quat-3

Đại tiện khó khăn, bụng trên đầy trướng: Trái quất 50 g, sắc uống trong ngày.

Dạ dày đau, thượng vị đầy tức, nấc, ợ hơi, chán ăn: Trái quất 500 g thái lát, trộn đều với 500 g đường kính trắng, cho vào lọ kín trong 2 tuần. Mỗi ngày 25 g nước cốt hoà với nước ấm, chia nhiều lần uống, dùng liên tục trong nhiều ngày.

Chữa chán ăn và đầy bụng, khó tiêu: Trái quất 100 g ngâm trong 500 ml rượu trắng thấp độ, sau 2 tuần mang ra dùng. Trước mỗi bữa ăn, uống 15-20 ml, dùng liên tục trong nhiều ngày.

Chữa nôn do bệnh lý dạ dày: Rễ quất, hoắc hương, thích lê tử, rễ đông quỳ mỗi thứ 15 g, sắc uống trong ngày.

Chữa viêm loét dạ dày, tá tràng: Rễ quất 30 g rửa sạch, thái thành từng đoạn ngắn; dạ dày lợn 150 g thái miếng. Cho 2 thứ cho vào nồi, thêm nước (hoặc nửa nước nửa rượu) hầm chín, nêm gia vị, ăn cả cái lẫn nước. Bài thuốc này có tác dụng chữa viêm loét dạ dày – tá tràng thể can khí phạm vị. Biểu hiện là thượng vị đau trướng, cơn đau lan ra 2 bên mạn sườn (đau tăng khi ấn vào), buồn nôn, ợ hơi, ăn khó tiêu, trung tiện được thì dễ chịu, đại tiện khó khăn, tinh thần uất ức, rêu lưỡi trắng dày.

Tiểu tiện nhỏ giọt, nước tiểu lẫn máu: Rễ quất 30 g, đường phèn 15 g, sắc với nước uống trong ngày.

Thuỷ thũng: Rễ quất 60 g, nghể (cành và lá) 30 g, vỏ bưởi (để qua mùa đông) 120 g, sắc uống trong ngày.

Chữa âm nang sưng đau: Rễ quất 60 g, chỉ xác 15 g, tiểu hồi hương 30 g, sắc với nước (cho thêm chút rượu), uống ngày 3 lần.

Sa tử cung: Rễ quất 90 g, hoàng tinh sống 30 g, rễ tiểu hồi hương 60 g, dạ dày lợn 1 cái. Tất cả hầm với một phần nước một phần rượu, chia 2 phần ăn trong ngày.

Đau bụng dưới sau đẻ: Rễ quất 120 g, nấu với rượu uống.

(Sưu tầm và biên soạn)